Wtorek, 7 lutego 2012

Paweł Milcarek: Co oznacza dla Kościoła przywrócenie mszy trydenckiej?

Publikujemy wywiad, którego udzielił Paweł Milcarek, reaktor naczelny „Christianitas” dziennikowi „Rzeczpospolita” (16.10.2006) w związku z informacjami o papieskich planach przywrócenia klasycznego rytu rzymskiego.

     Co dla Kościoła oznaczać będzie zrównanie mszy trydenckiej z soborową?
    
    O. Yves Congar, teolog uważany za ojca reform soborowych, nazwał je rewolucją październikową w Kościele. W tym kontekście powiedziałbym, że powszechne przywrócenie mszy trydenckiej po latach jej wykluczenia będzie jak obalenie muru berlińskiego. W Kościele są osoby gotowe dzielić go na stary, nieaktualny, i nowy, lepszy. Równoprawność dwóch form rytu rzymskiego będzie symbolicznie podkreślać ciągłość Kościoła wszystkich wieków - z Soborem Watykańskim II i czasami współczesnymi.
    
    Przywrócenie przez papieża do łask starej liturgii oznacza coś znacznie więcej: wzmocnienie środowisk tradycyjnych w Kościele, jakie pan reprezentuje, inny rodzaj wrażliwości religijnej.
    
    Jednym z najważniejszych dla Benedykta XVI argumentów za tym, by stara liturgia mogła być swobodnie sprawowana, jest to, że stosunek do niej jest swoistym sprawdzianem wiary. Zdecydowane wykluczenie liturgii trydenckiej wynika bowiem często z niezgody na to, jak Kościół zdefiniował swą wiarę w przeszłości. Kardynał Ratzinger wielokrotnie zauważał, że stara liturgia jest żywym deklarowaniem wiary w rzeczywistą obecność ofiary krzyżowej. Dla wielu współczesnych liturgistów i teologów, na przykład w Niemczech, ten rodzaj wiary jest zdezaktualizowany, poddawany redefinicjom. Obecność starej liturgii jest dla nich kwestią zasadniczą, bo mają problem ze stojącymi na jej zapleczu dogmatami katolickimi. To jest coś więcej niż spór o formy.
    
    Chce pan powiedzieć, że wiara tych, którzy z pomysłu papieża nie są zadowoleni, a są wśród nich biskupi, będzie kwestionowana? Że nie są prawowierni?
    
    Niezadowolenie części establishmentu kościelnego uformowanego w latach 70. pokazuje, że ich deklaracje o pragnieniu dialogu i pluralizmu w Kościele nie są szczere.
    
    Można przypuszczać, że po pierwszym okresie zaciekawienia starą liturgią ludzie wrócą do mszy im bliższej, w języku narodowym. Łacina jest już dzisiaj językiem martwym, jej znajomość jest także kiepska wśród duchowieństwa.
    
    Stara liturgia i łacina są blisko siebie, ale nie są identyczne. Część mszy trydenckiej - czytania, modlitwy z udziałem wiernych - może być sprawowana w języku narodowym. Wyjątkiem jest liturgia eucharystyczna, w której powinno się zachować język sakralny. Zgadzam się, że uwolnienie mszy trydenckiej nie musi oznaczać zainteresowania nią przez masy wiernych. Księża nie mają pojęcia o tej liturgii, nie mówiono im o niej nic dobrego. Wielu pobożnych katolików przy pierwszym spotkaniu może się w tej liturgii nie odnaleźć. Ale nawet dla nich nieskrępowana obecność liturgii klasycznej będzie dobrem - jako swoisty wzorzec wieków wiary. Otwarcie drzwi dla starej liturgii będzie na pewno przełomem mentalnym, wskazaniem, że Kościół jest jeden, czerpiący ze swojej tradycji, a nie tworzony według planów ekspertów i komisji.
    
    A nie sądzi pan, że efektem może być dzielenie katolików na lepszych, elitarnych, i gorszych, bo uczestniczących w mszach masowych?
    
    Ten problem nie pojawi się teraz - sięga soboru, gdy arbitralnie wykluczono z Kościoła jego tradycyjną formę liturgiczną. Mur ustawiony wówczas między "wczoraj" i "dziś" dopiero teraz zostanie obalony.
    
    Pan od dziesięciu lat systematycznie uczestniczy w mszach trydenckich. Dlaczego?
    
    Bardzo dobrze czuję się w tej formie modlitwy, choć przecież wyrosłem w liturgii posoborowej. Mam świadomość, że stara liturgia nie jest wynikiem działań jednorazowej kreacji, jak msza posoborowa, ale efektem nawarstwiania się świadectw wiary kolejnych pokoleń. Czuję w tej mszy długą tradycję, od apostołów do nowoczesności. Ta liturgia jest żywym świadectwem wiary przeżywanej i nam przekazanej, wynikającej z mocnego przekonania o prymacie Boga, do którego zwracamy się razem - kapłan i wierni - po tej samej stronie ołtarza.
    
    Msza w rycie posoborowym nie powstała w oderwaniu od tradycji, a jednolita forma liturgii trydenckiej też jest wynikiem działania jakiejś komisji.
    
    Komisja po soborze trydenckim dokonała jedynie delikatnych retuszów w używanym wówczas mszale rzymskim, którego formy liturgiczne sięgały co najmniej VI wieku. Joseph Ratzinger w książce "Moje życie" powiedział o posoborowej reformie liturgii z 1969 roku, że nastąpiło zburzenie starej budowli. Jeśli nawet użyto niektórych cegieł z tej budowli, to jednak to, co budowano, było czymś zupełnie nowym.
    
    Argumentem na rzecz nowego rytu mszy był m.in. powrót do jej form sprawowania w pierwszych wspólnotach chrześcijan.
    
    Dla każdego nieuprzedzonego specjalisty jest już jasne, że nowa liturgia nie jest rekonstrukcją pierwotnej mszy. Nie ma świadectw, które mogłyby przekonać, że gdziekolwiek sprawowano liturgię twarzą do ludu.
    
    Nie brakuje panu w starej liturgii poczucia wspólnoty, którą daje nowa?
    
    Nie. Mam z tym, niestety, złe doświadczenia. Zawsze, gdy usiłowano wytworzyć emocjonalne poczucie wspólnoty, było ono bardziej infantylne niż boże. Przeradzało się w zainteresowanie sobą, a nie Bogiem. W mszy trydenckiej wszystkie znaki, gesty są wyjściem na spotkanie Panu, który przychodzi nie z naszych wyobrażeń i emocji, ale spoza nas. Przychodzi, by nas zbawić. Gesty i teksty naprowadzają nas na przeżycie mszy jako ofiary, na uczestnictwo w tej ofierze. To są kolejne powody, dla których ta forma mszy jest dla mnie tak ważna.
    
    Ale to, co najważniejsze we mszy - przeistoczenie - w każdej z nich, niezależnie do formy, dokonuje się tak samo.
    
    Jest jednak różnica w rozłożeniu akcentów. W nowej liturgii ofiara nie jest tak wyraźnie podkreślona, co sprawia, że trzeba sobie przypominać, iż uczestniczymy w ofierze krzyża, a nie tylko we wspólnotowej uczcie. Moment niewymuszonej powagi wobec krzyża w liturgii wspólnotowej znika.
    rozmawiała Ewa K. Czaczkowska
    

Internetowy Serwis Fidelitas.pl - Religia * Kultura * Społeczeństwo

© Fidelitas.pl 2003-2011; Webdesign © Włodzimierz Operacz

AMDG & BVMH